Bajeczne są krajobrazy Roztocza z zakątkami, zdałoby się jeszcze, dzikiej przyrody, lasów, wąwozów, którymi mkną roztoczańskie potoki i rzeczki. Skaczą radośnie z jednego progu skalnego na drugi, pienią się wzburzone przez chwilę jakby odpoczywały i znów wpadają na skalną przeszkodę, i spadają z szumem. A ile magicznych, abstrakcyjnych wzorów tworzą w tej swojej od wieków wędrówce. Nic więc dziwnego, że wabią rzesze turystów ciekawych tych cudów. Przecież i mnie ten szum wody tu przyciągnął… Ale czy tylko?
Wzgórza Roztocza zbudowane są z utworów kredy, na których leżą miejscami w formie płatów o rożnej grubości pokrywy osadów mioceńskich, które zaczęły się tworzyć około 20 mln lat temu. Obszar Roztocza był wówczas w zasięgu płytkiego morza. Na dnie tego zbiornika gromadziły się szczątki jego mieszkańców. Z nagromadzonych szkieletów wapiennych powstały wapienie obfitujące w skorupy ślimaków i małży, z obumarłych kolonii krasnorostów (rodzina Lithotamnium) powstały wapienie litotamniowe.
W górnym miocenie – 11 mln lat temu, morze wycofało się z obszaru Roztocza, a ruchy górotwórcze wydźwignęły ten obszar. Te skały od lat były przedmiotem eksploatacji, a mając słabość do kamienia nie mogłem ich ominąć. Niedaleko od wsi Nowiny, na południowo-zachodnim zboczu Krzyżowej Góry, ukryty jest w sosnowym lesie nieczynny kamieniołom. Przez lata prowadzono tu eksploatację wapieni organodetrytycznych.
Po eksploatacji pozostała ściana długości około 200 metrów i kilkunastometrowej wysokości. A skały? Jakże inne od tych w tych „moich górach”, ale też piękne. Procesy erozyjne wydobyły tak bardzo misterną ich budowę ukazując subtelne warstwowanie, poziome, to znów ukośne.
Woda stworzyła formy krasowe przypominające mury starożytnych świątyń Persów. A pod nogami sypka zwietrzelina, w której można znaleźć skamieniałe formy życia sprzed milionów lat. I wreszcie, gdy już zachwyciłeś się geologią, możesz wspiąć się na platformę widokową by odpocząć i popatrzyć na panoramę Roztocza.
Zobacz też: Lubię te wody szumy Wśród pól, skał i sadów